اثرات مخرب افلاتوکسین و مایکوتوکسین در پرورش طیور

مهم ترین مواد سمی و آلاینده های اِگزوژنوس موجود در مواد خوراکی مورد استفاده در تغذیه ی دام، طیور

و آبزیان شامل آلاینده های زیست محیطی(آفت کش ها و سموم کشاورزی، آلاینده های صنعتی، مواد رادیواکتیو و فلزات سنگین)،

آلودگی های میکروبی(ایکلای و به ویژه سویه ی E.coli O157، سالمونلا، کامپیلوباکتر، لیستریامونوسیتوژنز، کلستریدیوم ها و…)

، آلودگی های قارچی و کپک ها(مایکوتوکسین ها یا سموم قارچی و اسپور قارچ ها، آلکالوئیدهای تولیدی قارچ ها و …)،

و آلودگی های ناشی از مواد نامعلوم(بقایای داروها، مواد ضد باکتری مانند آنتی بیوتیک ها و یونوفرها و …) می باشند.

بقایای سموم کشاورزی از قبیل سموم اُرگانوفسفسره(مانند دیازینون و فوزالون) اثرات نامطلوبی بر سلامتی دام ها دارند

و از طریق شیر، گوشت و تخم مرغ قابل انتقال به بدن انسان هستند.

همچنین آلاینده های صنعتی موجود در آب، خاک و هوا مانند دیوکسین

و Polychlorinated biphenyls که دارای اثرات سمی برای دام و انسان هستند،

از طریق محصولات دامی به راحتی وارد بدن انسان می شوند و تجمع می یابند.

مایکوتوکسین ها متابولیت های ثانویه ی قارچ ها هستند که به طور بالقوه می توانند موجب صدمه به سلامت

و فعالیت تولید مثلی دام و طیور شوند.

اثرات نامطلوبی که توسط این ترکیبات به وجود می آیند به طور سنتی تحت یک عنوان عمومی با عنوان«مایکوتوکسیکوزیس» قرار می گیرند

و شامل یک سری سندرم های کاملاً اختصاصی تا برخی موارد غیر اختصاصی می شوند.

لیستی از مایکوتوکسین های عمده ای که باعث آلودگی مواد خوراکی و علوفه ها می شوند

چهار نوع اصلی افلاتوکسین ها در طبیعت   B1 B2 G1 G2و دو نوع متابولیکی M1 M2 وجود دارند.

ذرت، سورگوم، گندم، سویا، کنجاله پنبه دانه، بادام زمینی، آجیل و خشکبار را آلوده می کنند.

M1 M2   اولین بار از شیر دامهایی که خوراک آلوده را دریافت کرده بودند جدا شدند.

ساختمان: گروه اکسیژن دار هتروسیکلیک

افلاتوکسین ها سمومی هستند که بوسیله تعدادی از قارچ ها بر روی خوراک دام و طیور رشد می کنند.

ایجاد بیماری افلاتوکسیکوزیس را در حیوانات اهلی و انسان ایجاد می کنند.

افلاتوکسین ها توسط دو نوع کپک  (آسپارژیلوس فلاووس و پارارزیتوکوس) ایجاد می شوند.

افلاتوکسین های B2 G2  از B1 G1 حاصل می شوندM1 M2   نیز از B1 B2 بدست می آیند.

فاکتورهایی که زمینه لازم برای تولید قارچ را فراهم می کنند:

• آلودگی محصولات کشاورزی قبل از درو
• تاخیر در زمان خشک کردن محصول
• بالابودن درصد رطوبت
• شرایط دما و رطوبت انبار
• استرس ناشی از کمبود آب و خشکسالی

چگونگی رشد افلاتوکسین در خوراک

• قارچ ها در دمای کمتر از ۷٫۵ و بیشتر از ۴۹ قادر به رشد نمی باشند.
• رطوبت ۱۴٫۵ به بالا رشد دارند.

عوارض افلاتوکسین در طیور

• سمومی موثر بر کبد، آسیب به غده های گوارشی و کبد، تضعیف سیستم ایمنی
• اثرات جانبی بر عملکرد مرغ تخمگذار و گوشتی، کیفیت لاشه، عفونت خونی حاصل از کلی باسیلها و سالمونلوز
• عدم پاسخ مناسب به واکسیناسیون
• افزایش مرگ و میر

تاثیر افلاتوکسین در پرورش طیور

• شکل مزمن: افزایش چربی کبد، کم خونی، نفوذ پذیری عروق، کاهش انعقاد خون، خونریزی عمومی، اسهال، بهم خوردن متابولیسم چربی، کاهش تولید تخم مرغ، کاهش درصد تخم مرغ نطفه دار، پایین آمدن سیستم ایمنی و دفاعی بدن، عدم پاسخ به واکسن ها و آنتی ژنها

گوشت و تخم مرغ به شکل مزمن خطر انتقال افلاتوکسیکوزیس به مصرف کننده

• شکل حاد:آسیب کبدی، خونزیزی عمومی، اسهال شدید،

افلاتوکسین B و فومونزین B1  در عرض ۲۴ ساعت طیور ۱۴ روزه را از بین می برند.

اثرات مایکوتوکسین ها بر طیور

• مطالعات مقایسه ای توکسیکولوژی نشان داده است جوجه اردک و بوقلمون حساسترین، بلدرچین متوسط و جوجه های گوشتی به افلاتوکسین هستند.
• جوجه های گوشتی از تخمگذارها حساس تر و جوجه خروس ها نسبت به ماده ها نیز حساسترند.

انواع افلاتوکسین ها

• دی اکسی نیوالنول (ومی توکسین)
• افلاتوکسین
• سم تی ۲
• زیرالنونفنومنیسین
• اکراتوکسین آ

راهکارهای سم زدایی

• ۱- فیزیکی
• ۲- شیمیایی
• ۳- بیولوژیکی

سم زدایی مواد خوراکی آلوده به افلاتوکسین

• روشهای فیزیکی:

استخراج با حلال آلی

غیرفعال کردن با حرارت

اشعه دادن

جذب سطحی

مواد جاذب

زغال فعال

آلمینیوم سیلیکات سدیم کلسیم هیدراته

روشهایی برای جلوگیری از رشد قارچی و آلودگی افلاتوکسین

• سم زدایی با روش های شیمیایی (پراکسید هیدروژن)
• رقیق کردن (مخلوط نمودن خوراک خوب با خوراک آلوده)
• آمونیاک
• تعدیل سازی جیره ای
• افزودن متیونین و سلنیوم خوراک
• افزایش ویتامین های A D E K ب کمپلکس
• استفاده از داروهای مقوی برای کبد
• استفاده از محار کننده های قارچی و متصل شونده (اقتصادی ترین و عملی ترین روش)

راهنمای عملی مهار کننده های قارچی (توکسین بایندر)

• باید شامل نمک های اسید آلی باشند که :

۱- عملکرد وسیع داشته باشند

۲- خورنده و فاسد شونده نباشند

۳- سرعت انتشار و تفکیک بالا

۴-فراریت پایین داشته باشد

۵- محافظت کننده ارزش غذایی باشند

• باید دارای متصل شونده هایی به سم باشد
• بیشترین غلظت B1 و B2 در سنگدان، کلیه و کبد
• نیمه عمر افلاتوکسین B1 در مرغ ۶۷ ساعت
• B1 در ماکیان، بوقلمون و اردک با ذخیره شدن درون ارگانهای تولید مثلی به تخم مرغ (زرده و آلبومین) و جوجه های هچ شده (کیسه زرده و کبد) منتقل می شوند.

توکسین بایندرها

۱- جاذب های غیر آلی

شامل محصولات رسی مثل سیلیکات های آلومینیوم، زئولیت ها، بنتونیت ها، خاک های رئاتوماسوس می باشند

که در اصل، مناسب برای تولید سرامیک، فیلترهای آب می باشند.

دز مصرف موثر: ۱۰ تا ۵۰ کیلوگرم در تن خوراک می باشد

که با ادعای شرکت های تولید کننده مبنی بر دز مصرف۰/۵ تا ۱ کیلوگرم در تن

برای پیشگیری و دز درمانی ۲/۵تا ۵ کیلوگرم در تن خوراک اختلاف قابل توجهی دارد.

مقادیر بالای توکسین بایندرهای رسی در جیره باعث کاهش خاصیت پلت شدن و افزایش تراکم خوراک می گردند.

تاثیر بسیار کمی بر روی جذب سموم DON ، ۲- T، Zen، OTA، DAS  از توکسین بایندرهای رسی ها تا به امروز گزارش شده است

توکسین بایندرهای رسی طبیعی ( که ازمعادن استخراج شده اند ) می توانند

حاوی سم دی اکسین و فلزات سنگین باشند.

آیا توکسین بایندرهای رسی غیرآلی، مواد معدنی، ویتامین ها و آنتی بیوتیک ها را نیز جذب خود می کنند ؟

• توکسین بایندرهای رسی باعث کاهش جذب مواد معدنی نظیر Mn، Zn، Mg،Ca و همچنینNa می شوند. همینطور استفاده از آنها در مقادیر بالای ۰/۵ درصد باعث کاهش عملکرد آنتی بیوتیک های دارای گروه کاربردی قطبی می گردد . توکسین بایندرهای رسی می توانند سایر مواد مغذی دارای بار مثبت را به خود جذب نمایند. از علائم استفاده از این گونه توکسین بایندرها میتوان به موارد زیر اشاره کرد : پوشش بدن و سم ضعیف در زوج سمان و نیز ضعف ناحیه پا در طیور .

آیا توکسین بایندرهای رسی می توانند باعث کاهش عملکرد آنتی بیوتیک ها بشوند ؟

• بنتونیت می تواند با آنتی بیوتیک هایی نظیر تایلوزین و تیل مایکوزین ترکیب شود. برای مثال یکی از عباراتی که روی برچسب داروی تایلوزین شرکت الانکو به چشم می خورد به این موضوع اشاره می کند که تایلوزین را نباید با خوراک حاوی مقادیر بالای ۲% بنتونیت مخلوط کرد. بر پایه یک آزمایش در چین استفاده از حتی ۱ تا ۲ کیلوگرم بنتونیت در تن خوراک نیز می تواند منجر به کاهش در عملکرد داروی تایلوزین شود.
  

۲-جاذب های آلی

• میکروار گانیسم های زنده :با تولید آنزیم هایی در دستگاه گوارش حیوانات ، باعث غیر فعال شدن مایکوتوکسین ها شوند
• آنزیم ها

عصاره دیواره سلولی مخمر (گلوکومانان)

یک توکسین بایندر چگونه اقدام به جذب سموم قارچی می کند ؟ ( نحوه عمل )

ماهیت مواد مؤثره تشکیل دهنده توکسین بایندرها می توانند مکانیسم های مختلفی را برای جذب سموم ایجاد نموده

و باعث به وجود آمدن اختلاف در دز مصرف ایده آل در محصولات گوناگون باشد.

هر محصول می بایست از نظر فنی در مورد توانایی در جذب

و انجام واکنش های مرتبط با بی اثر کردن سموم قارچی مؤثر و کارآمد به نظر برسد تا در فهرست مصرف قرار گیرد.

شرایط محیطی ایده آل برای جذب و انجام واکنش های مرتبط با بی اثر کردن سموم قارچی شامل:

pH درجه حرارت ، حساسیت به آنتی بیوتیک ها و زمان اثر کردن محصول و … روی کارآیی محصول تاثیر گذار بوده

و مصرف کنندگان باید از این اختلافات آگاه شوند .

محصول با چه سرعت، با سم واکنش نشان می دهند یا آن را جذب می نماید ؟

نتایج تحقیقات نشان می دهند که اکثر مایکوتوکسینها طی مدت زمان ۳۰ دقیقه توسط دستگاه گوارش جذب می شوند

و از آنجایی که بیشترین مقدار جذب سموم از طریق قسمت ابتدایی دستگاه گوارش صورت می گیرد

،عمل سریع یک جاذب سموم قارچی بسیار حائز اهمیت است .

اگر توکسین بایندری برای مثال ، ظرف مدت ۳ ساعت قادر به جذب سموم قارچی باشند ،

پس راه حل چندان مناسبی به نظر نمی رسد .

• Biotox بیوتوکس
• قابل استفاده در مواد خوراکی و مواد خام

مکانیزم عمل

• مایکوتوکسین هایی با گروه قطبی مانند افلاتوکسین از طریق اتصال به جاذب ها غیر فعال می شوند.

بنتونیت

بنتونیت ها گروهی از ترکیبات فیلوسیلیکاتی طبیعی هستند که ساختار کریستالی لایه ای داشته

و عمدتاً از مونت موریلونیت (کانی های گروه اسمکتیت) تشکیل شده اند.

گروه علمی تحقیقی شرکت رادین فیدار فردا