اسید فیتیک و ساختمان آن

 

حدود دوسوم فسفر دانه غلات و کنجاله‌های دانه‌های روغنی که بخش عمده جیره طیور  را تشکیل می‌دهند.

به شکل نمک­های اسید فیتیک می‌باشد¹.

در واقع، اسید فیتیک شکل اصلی فسفر موجود در دانه غلات، لوبیاها و دانه­ های روغنی است ².

تقریباً ۷۰-۶۱ درصد فسفر موجود در جیره ­های ذرت-کنجاله سویا به شکل فسفر فیتاتی است.

اسید فایتیک حاوی شش گروه فسفات باند شده با یک ملکول ۶ کربنی با وزن ملکولی پایین است.

ساختمانهای مختلفی برای اسید فیتیک توسط محقیقان مختلف پیشنهاد گردیده است.

ساختمان اندرسون

---

ساختمانی که توسط اندرسون (۱۹۱۴) برای اسید فایتیک پیشنهاد شد 

امروزه در سطح بسیار گسترده­ای در دنیا مورد پذیرش واقع گردیده است

زیرا بسیاری از خصوصیات فیزیک و شیمیایی، واکنش­ها و اثرات تغذیه­ ای به خوبی در قالب این ساختمان قابل توضیح می­باشد.

بر اساس ساختمان اندرسون، نام سیستماتیک اسید فایتیک میواینوزیتول-۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶-هگزاکیس (IP₆) یا دی­هیدروژن فسفات است ³ .

در یک pH  خنثی گروه­های فسفات در ساختار اسید فیتیک یک یا دو اتم هیدورژن شارژ شده با بار منفی وجود دارد

علاوه بر این کاتیون­های مختلف قادرند تا به طور مستحکم بین دو گروه فسفات یا به طور ضعیف با یک گروه فسفات تشکیل شلات دهند.

سه اصطلاح فیتات، فیتین و اسید فیتیک

---

سه اصطلاح فیتات، فیتین و اسید فایتیک در نوشت ­های علمی بیشتر برای توصیف سوبسترای آنزیم فیتاز مورد استفاده قرار می­گیرند.

رایج­ترین اصطلاح مورد استفاده فیتات است که به نمک مخلوط شده اسید فیتیک (میواینوزیتول هگزافسفات؛ IP₆) اشاره دارد.

اصطلاح فیتین، به طور ویژه به کمپلکس ته­نشین شده IP₆  با پتاسیم، منیزیم و کلسیم به صورتی که در گیاهان اتفاق می­افتد اشاره دارد

در حالی که اسید فیتیک فرم آزاد IP₆  می­باشد ⁴ .

کل محصولات دانه­ای و میوه­ای دنیا حاوی ۴/۱۴ میلیون تن فسفر فیتاتی می­باشند

که معادل ۶۵ درصد فروش سالانه فسفر به صورت کود می­باشد.

معمولاً، جیره­ های طیور گوشتی حاوی ۵/۲ تا ۴ گرم در کیلوگرم فسفر فیتاتی می­باشند.

مصرف خوراک جهان توسط جوجه­ های گوشتی

---

در سال ۲۰۰۲، مصرف خوراک جهان توسط جوجه­ های گوشتی و مرغ­های تخم­گذار حدوداً ۳۲۱ میلیون تن تخمین زده شد.

بنابراین، طیور به طور سالانه یک میلیون تن فسفر فیتاتی مصرف می­کنند.

لذا نگهداری ذخایر فسفر جهان توسط استفاده مؤثر فسفر فیتاتی در طیور راحت­تر است ⁵.

بخش اعظم فسفر موجود در اسید فیتیک به دلیل عدم تولید آنزیم فیتاز توسط طیور، غیرقابل دسترس می‌باشد ⁶.

یک مولکول اسید فیتیک به طور متوسط به ۶-۳ مولکول کلسیم متصل شده

و در pH روده به فیتات­های نامحلول تبدیل می‌شود ⁷.

اسید فایتیک می‌تواند با بسیاری از مواد معدنی (از جمله منیزیم، آهن، منگنز، کبالت، مس و روی)، اسیدهای آمینه و پروتئین­ها و غیره باند شده وآن­ها را به صورت غیرقابل جذب در آورد ⁸.

¹ (Ahmad et al., 2000)

² (Ravindran et al., 1995)

³ (Sebastian et al., 1998)

⁴ (Selle and Ravindran, 2007)

⁵ (Selle and Ravindran, 2007)

⁶ (Cowiesnet al., 2003)

⁷ (Pointillart, 1993)

⁸ (Maddaiah et al., 1964)