اختلالات در عملکرد هضم دستگاه گوارش نشخوارکنندگان 

خصوصیات ویژه دستگاه گوارش نشخوارکنندگان آنها قادر می سازد تا مواد خوراکی زیادی که برای تک معده ای ها قابل استفاده نیست را مصرف نمایند. 

در برخی اوقات در اعمال هضم اختلالاتی به وجود می آید

و باعث می گردد تا فرآیندهای هضمی به درستی صورت نگیرد از جمله اختلالات دستگاه گوارش نشخوارکنندگان می توان به گرفتگی گلو ، نفخ ،

خوردن جسم خارجی ، اسیدوز لاکتیکی و جابه جا شدن شیردان اشاره کرد:

گرفتگی گلو 

معمولا برخی از مواد غذایی از قبیل چغندرها ، سیب زمینی ها و … در مری گاو می ماند

و سبب گرفتگی و مسدود شدن آن می شود که برای رفع آن گاهی اوقات ماساژ دادن گلو با دست می تواند سبب انتقال مواد به داخل شکمبه شود . 

چنانچه روش فوق موثر واقع نشد می توان برای رفع مشکل از شلنگی که به یک ماده لیزکننده همانند روغن یا آب آغشته شده است استفاده نمود. 

نحوه عمل به این صورت است که شلنگ را تدریجا داخل مری نموده و به آنقدر فشار وارد می کنیم

که ماده ای که گیر کرده است آزاد شود باید توجه نمود که به مری آسیب وارد نشود

و احیانا سبب عفونت و پنومونی نشود.

نفخ 

اصولا مقدار زیادی گاز کربنیک و متان در شکمبه تولید می شود و این گازها به طور طبیعی از طریق آروغ یا سیستم دفع مدفوع از بدن خارج میشود.

هنگامی که حیوان نتواند به دلایلی گازهای تولید شده در شکمبه را دفع نماید حالتی به وجود می آید که به آن نفخ گفته می شود . 

نشانه های نفخ شامل :

1 – ورم کردن شکمبه ، از کار افتادن و فلج شدن دیواره  

2 – جذب گازهای سمی از دیواره شکمبه 

3 – حجیم شدن شکمبه و فشار وارد کردن بر روی عضوهای دیگر مثل قلب . 

برای رفع نفخ از مواد ضد کف مثل روغن ها استفاده می شود . اما در حالت نفخ شدید باید از تروکار استفاده نمود . 

با استفاده از این وسیله که سبب سوراخ کردن شکمبه از خارج می شود فشار داخل شکمبه تخفیف می یابد.

استفاه از آنتی بیوتیک ها و اسپری کردن روغن ها بر روی خوراک ها باعث جلوگیری از نفخ می شود. 

در مناطقی که تغذیه گاوها از مراتع صورت می گیرد از بلوک های ضدکف استفاده شود.

خوردن جسم خارجی 

مواد خارجی سنگین از قبیل میخ ها ، سیم و اجزای سخت دیگر که بطور تصادفی با غذا بلعیده می شود مستقیما وارد نگاری میگردد. 

و یا اینکه در مراحل بعدی در نگاری قرار می گیرند و این مواد ممکن است در طول زندگی گاو در این محل باشند . هر چند دیواره نگاری ضخیم و سفت می باشد.

اما برخی از مواد خارجی تیز وارد جدار نگار می گردد ، در این حالت بیماری جسم خارجی اتفاق می افتد. 

در اثر این بیماری عوارضی چون کاهش اشتها و شیر ، التهاب پرده صفاق و ناراحتی حیوان در ناحیه سینه و به علت نزدیکی نگاری به قلب ، جسم خارجی قلب را پاره نموده و سبب مرگ ناگهانی حیوان می شود . 

می توان با عمل جراحی اشیاء خارجی را خارج نمود و در اکثر اوقات اجسام مغناطیسی را از طریق مری در نگاری قرار می دهند تا اجسام فلزی را جذب نماید.

اسیدوز لاکتیکی

گازهای که مقدار زیادی کربوهیدرات مصرف کنند به طوری که بیش از ظرفیت تخمیری میکروارگانیسم های شکمبه باشد

تحت این شرایط میکروارگانیسم های تولید کننده اسید لاکتیک به علت افزایش غلظت گلوکز در شکمبه تسریع می گردد. 

انباشته شدن اسید لاکتیک در شکمبه منجر به افزایش اسیدیته شکمبه می گردد

که تحت این شرایط میکروارگانیسم ها می میرند و محیط جهت رشد لاکتوباسیل ها که قدرت تحمل pH پائین را دارند مناسب می گردد . 

در برخی شرایط این امر منجر به مرگ حیوان می شود.

برای رفع این عارضه می توان با خوراندن مواد بافری مثل بی کربنات سدیم یا مایع شکمبه که اسید لاکتیک آن توسط باکتری ها مصرف شده باشد ، گسترش این بیماری را کاهش داد.

تغییرات تدریجی در مقدار و نوع علوفه بهترین روش جهت پیشگیری از این بیماری است.

مشکلات دیگری که در فرآیند هضم دستگاه گوارش نشخوارکنندگان ایجاد می شود

اختلالات دیگری در  دستگاه گوارش نشخوارکنندگان  ممکن است در عمل هضم به وجود آید که برخی از آنها عبارتند از :

سوء هاضمه ، اسهال ، یبوست و فشردگی موادغذایی سوء هاضمه در اثر تغییر ناگهانی در ترکیب جیره حاصل می شود ،

همچنین انتقال ناگهانی گاوها از علوفه خشک به مراتع آبدار سبب ایجاد اسهال می گردد.

برای جلوگیری از اسهال در شرایط فوق بهتر است مقداری علوفه خشک به گاوها داده شود .

علت اصلی اختلالات هضمی عدم وجود مواد حجیم در جیره گاوهای شیری است .

جیره های حاوی کنسانتره زیاد در گاو سبب کاهش یا متوقف شدن عمل نشخوار می گردد، در این حالت غالبا میزان عبور مواد از هزارلا کاهش می یابد.

تحت این شرایط است که محتویات هزارلا ممکن است خشک و به صورت لایه لایه در آید.

در این حالت عبور خوراک در قسمت های مختلف سیستم گوارشی با مشکل روبرو می شود و حیوان مبتلا به یبوست می شود . 

در اکثر اختلالات گوارشی فوق میزان شیر و وزن حیوان سریعا کاهش می یابد.

منبع : مجله دامداران ایران