کنجاله آفتابگردان با افزودن لیزین و آنزیم جایگزین مناسبی برای منابع پروتئینی موجود جیره طیور می باشد.

کنجاله آفتابگردان صرف نظر از مراحل و چگونگی فرآوری ، دارای خصوصیات زیر می باشد.

1- کمبود لیزین

2- سطوح بالای متیونین و سیستئین 

3- فیبر بالا

4- انرژی پائین 

5- اسید های رنگی که بوجودآورنده لکه های سبز -آبی در پوسته تخم مرغ می باشند.

6- مقادیر مختلفی تانن

به وسیله افزودن لیزین و آنزیم در حین فرآوری کنجاله آفتابگردان با روغن بالا ، می توان مشکلات معمول آن را برطرف و سطوح بالایی از این ماده را به جیره طیور اضافه کرد.

دانه های آفتابگردان و محصولات فرعی آن در نقاط مختلف دنیا اهمیت زیادی دارند، چون این مواد جزء بهترین محصولات پروتئینی هستند که روغن بالایی هم دارند.

ازجمله مناطق عمده تولید کننده کنجاله آفتابگردان عبارتند از :آرژانتین ، چین ، اروپای شرقی و آمریکا.

میزان پروتئین و انرژی موجود در کنجاله آفتابگردان به عوامل زیر بستگی دارد:

الف) ترکیب دانه مورد نظر از نظر مقادیر پروتئین ، روغن و پوشش اطراف دانه

ب) روش های مختلف فرآوری محصول 

جالب توجه است که کنجاله آفتابگردان تقریبا ترکیبی شبیه به کنجاله تخم پنبه دارد.

با این تفاوت که مشکلاتی از قبیل وجود گوسیپول که یک رنگ دانه سمی است و همچنین اسیدهای چرب زنجیر دار در کنجاله تخم پنبه به اثبات رسیده است ،

در حالی که این مواد در کنجاله آفتابگردان وجود ندارد. 

لازم به یادآوری است که وجود این مواد در جیره مرغ تخمگذار باعث صورتی شدن رنگ سفید تخم مرغ می شود.

ترکیبات کنجاله آفتابگردان

در مقایسه الگوی اسیدهای آمینه ، کنجاله آفتابگردان از نظر آرژنین و اسیدهای آمینه گوگرد دار مثل متیونین سیستئین نسبت به کنجاله سویا بالاتر است ولی میزان لیزین و ترئونین موجود در آن کمتر از کنجاله سویا است.

گزارشات مختلف نیز این مطلب را تایید می کنند. 

به طوریکه بر پایه این گزارشات لیزین اولین اسید آمینه محدود کننده و ترئونین دومین اسید آمینه محدود کننده در کنجاله آفتابگردان می باشد.

پروتئین موجود در کنجاله ها ، از پروتئین موجود در دانه تامین می شود زیرا پوشش دانه پروتئین ناچیزی دارد (حدود 3/5 درصد) 

بنابراین وجود درصد های مختلف از پوشش دانه در کنجاله آفتابگردان ، باعث رقیق شدن پروتئین آن می شود.

روغن آفتابگردان حدودا 3651 کیلو کالری انرژی قابل متابولیسم در هر پوند دارد.

که این مقدار برابر 15/29 مگاژول یا 8049 کیلو کالری انرژی قابل متابولیسمی در هر کیلوگرم می باشد.

بنابراین واضح است که انرژی قابل متابولیسم موجود در کنجاله آفتابگردان به سطح روغن موجود در آن بستگی دارد.

به عنوان مثال ، یک  نمونه از کنجاله آفتابگردان با 1/5درصد روغن حدودا 746 کیلو کالری انرژی قابل متابولیسم در هر پوند دارد(برابر 3/12 MJ یا 1642 کیلوکالری در هر کیلوگرم) .

نمونه دیگری از این ماده با پروتئین و فیبر مشابه و دارای 14 درصد روغن ، انرژی برابر 1201 کیلوکالری در هر پوند خواهد داشت (5/03 یا 2648 کیلو کالری انرژی قابل متابولیسم در هر کیلوگرم).

جدول شماره 1 در مورد روغن آفتابگردان پروفیل یا ترکیب اسیدهای چرب موجود در آن را نشان می دهد.

جدول 1:ترکیب اسیدهای چرب موجود در روغن آفتابگردان

آزمایشات و تحقیقات افزودن کنجاله آفتابگردان به جیره طیور

  (1999) farrell گزارش کرد که افزودن 3/9 درصد کنجاله آفتابگردان به جیره مرغان تخمگذاری که جیره حاوی گندم ، مایلو ، سویا را دریافت می کردند. 

باعث شد که عملکرد مشابه جیره کنترل که فاقد کنجاله آفتابگردان بود به دست آید.

به نظر می رسد که کنجاله آفتابگردان در جیره های پلت به خوبی استفاده می شود.

زیرا در جیره هایی که به شکل پلت در می آیند فیبر فشرده می شود ، در حالی که در جیره های آردی ، فیبر باعث حجیم شدن جیره و باعث افزایش مصرف غذا می شود.

در یک آزمایش که بر روی مرغ تخمگذار و در قفس انجام گرفت ، کنجاله آفتابگردان با فیبر بالا و بدون چربی (با پروتئین 36/1 درصد) جایگزین کنجاله سویا شد.

نتایج از نظر وزن حیوان ، تولید تخم مرغ ، وزن تخم مرغ و مقاومت پوسته در مقابل شکسته شدن ، قابل قبول بودند.

فقط با این جایگزینی ، میزان غذای مصرفی افزایش یافت که نشان دهنده دقت انرژی جیره می باشد.

MCNaughton عنوان کرد که در جیره های کاربردی مورد استفاده طیور گوشتی  ،می توان کنجاله آفتابگردان را در جیره های آردی تا حد 15 درصد و در جیره های پلت تا حدود 30 درصد به کاربرد. 

با این توضیح که میزان لیزین موجود را بالانس کرد.

در مورد استفاده یا عدم استفاده از آنزیم به همراه کنجاله آفتابگردان و میزان اثرگذاری آنزیم بر روی آزاد کردن انرژی موجود در فیبر جیره تحقیقات زیادی انجام شده است.

در یک تحقیق انجام گرفته بر روی مرغ تخمگذار ملاحظه شد که میزان مصرف کنجاله آفتابگردان در جیره فاقد آنزیم 5 درصد بود که این مقدار با افزودن آنزیم به 16 درصد افزایش پیدا کرد.

در این حالت اخیر دیده شد که مشکل اسیدهای فنلی که ایجاد کننده لکه های سبز _آبی در پوسته تخم مرغ هستند هم برطرف می شود.

در آزمایش دیگری  (1996)Sorensen گزارش کرد که با استفاده از گریندازیم GP5000 در جیره مرغان تخمگذار که حاوی جو و 20 درصد کنجاله آفتابگردان بود ،

افزایش وزن تخم مرغ  ،کاهش درصد تخم مرغ های کثیف و بهبود کیفیت مدفوع از طریق کاهش میزان آب مصرفی ، قابل مشاهده بود.

میزان آنزیم مصرفی در جیره مرغ تخمگذار برابر 1 یا 0.45 کیلوگرم در هر تن غذا گزارش شده است.

آزمایش دیگری در مورد جوجه های گوشتی نشان می دهد که استفاده از یک مخلوط آنزیمی حاوی آرابیناز ، پکتیناز  ،زایلاناز (گریندازیم GP5000 به میزان 2 پوند در تن یا 0.1 درصد) باعث افزایش میزان استفاده از کنجاله آفتابگردان به میزان 13 درصد می شود.

عملکرد این جوجه ها در پایان دوره نشان دهنده نتیجه موفقیت آمیز آزمایش فوق می باشد.

Gartly  و همکاران (1950) دریافتند که افزودن کنجاله آفتابگردان به جیره بوقلمون های در حال رشد ، در سطوح 7 ،14 ،21 ،28 درصد امکان پذیر است.

آنان مشاهده کردند که در سنین صفر تا چهار هفتگی که سطح پروتئین جیره 28 درصد است .

می توان کنجاله آفتابگردان را تا حد بالای 21 درصد هم به جیره اضافه نمود و در سنین 8- 4 هفتگی که سطح پروتئین جیره 26 درصد است می توان با مصرف کنجاله آفتابگردان تا حد 16.5 درصد نتایج رضایت بخشی را بدست آورد.

به عنوان نتیجه گیری می توان گفت که : 

1 – در جیره های حاوی کنجاله آفتابگردان باید سطح لیزین جیره متعادل شود.

2 – در جیره های حاوی کنجاله آفتابگردان با سطح مصرف بالای 5 درصد ، مصرف آنزیم الزامی است.

3 – در هنگام مصرف کنجاله آفتابگردان در جیره ، میزان انرژی قابل متابولیسم آن مهم است .

تا مشخص شود که میزان مصرف و جایگزینی آن با سایر منابع پروتئینی جیره چه مقدار باشد تا اثر منفی بر روی ضریب تبدیل نداشته باشد.

منبع 

Danny M. Hooge : PhD .PAS.Hooge

Consulting Service .inc.

مهندس سودابه پرهیزکار :کارشناس ارشد علوم دامی-دانشگاه تهران