رشد اولیه جوجه های گوشتی و برنامه تغذیه ای مناسب

برنامه های فعلی تغذیه جوجه های گوشتی که از زمان ورود به سالن تا ۲۱ روزگی استفاده می شود  یک خوراک آغازین ( استارتر ۱ ) می باشد.

فرمول این خوراک موجب مصرف همان مواد مغذی در جوجه های یکروزه می شود که در پرندگان مسن تر مصرف می شود

ولی یافته ها و تحقیقات جدید نشان می دهد که این کار صحیح نیست.

قابلیت و امکان استفاده از اجزاء تشکیل دهنده خوراک در جوجه های گوشتی  خیلی جوان به مراتب ضعیف تر از پرندگان مسن تر است.
تفاوتهایی که در نحوه استفاده از غذا در جوجه های جوان وجود دارد

بخاطر تطابق و سازگاریهای ایجاد شده در طی انتقال از زندگی جنینی به زندگی طبیعی است.

به عبارت دیگر انتقال از تغذیه مادری به تغذیه خارجی. آگاهی دقیق از تکامل جنین در زمان انکوباسیون بخصوص در روزهای پایانی آن

و بلافاصله پس از تولد اهمیت زیادی دارد.

نحوه تغذیه جنین و تغییرات دستگاه گوارش در دوران انکوباسیون و رشد اولیه آن پس از تفریخ یک نقش کلیدی در این مورد دارد.

افزایش میزان گلوکز خون بوسیله استفاده از مواد افزودنی و غذاهای مخصوص با حداکثر نشاسته ژلاتینه شده نیز از مواردی هستند

که موجب بهبود رشد اولیه جوجه می شوند.

فرمول مخصوصی که بتواند در ابتدای زندگی نیاز جوجه را تأمین کند تا سن ۳ یا ۴ روزگی بیشتر مورد نیاز نیست.

فرآیندهای هضم جنینی

زرده منبع اصلی مواد غیر حیوانی برای تشکیل جنین و رشد آن در دوران انکوباسیون می باشد

که دو سوم محتوای ماده خشک آن چربی است

که از نوع لیپو پروتئینها با دانسیته خیلی پائین (VLDL) و ویتلوژنین می باشد. ( ویتلوژنین فسفو پروتئین زرده می باشد )

این دو نوع ترکیب تأمین کننده انرژی هستند و اسیدهای چرب در این زمان برای ساخت غشاء سلولی به مقدار زیاد لازم هستند.

فوسویتین پروتئینی است که فسفر را متمرکز می کند و بصورت گرانول وجود دارد.

فوسویتین همراه با کلسیم آزاد شده از پوسته تخم مرغ برای تشکیل اسکلت جوجه به مصرف می رسد.

قسمت آبکی زرده ایمونوگلوبولین IgG را در خود دارد

که جهت ایجاد ایمنی پاسیو یا غیر فعال در ابتدای زندگی جوجه به منظور مقابله با عفونتها بسیار اهمیت دارد.

انتروسیتهای موجود در دستگاه گوارش جنین در پایان هفته دوم انکوباسیون برای جذب مولکولهای درشت

با ظرفیت هضم و جذب محدود هدایت می شوند.
در این موقع آلبومین از طریق ارتباط سروآمنیوتیک بطرف حفره آمنیوتیک و از طریق ناف کیسه زرده بطرف کیسه زرده جاری می شود.

آلبومین وارد شده به حفره آمنیون در اولین تجربه هضمی جنین بوسیله جنین هضم می شود.

این عمل موجب تشکیل انتروسیتهای جدید می شود که عمل هضم را کاملتر انجام می دهند.

محتویات از طریق غشاء کیسه زرده بسرعت به جوجه گوشتی  منتقل می شوند.

چربی بعنوان جزء اصلی باقیمانده مخلوط زرده و آلبومین همراه با مواد مغذی دیگر وجود دارد.

میزان گلوکز خیلی پائین است و بنابراین چرخه گلوکونئوژنز از پروتئین منبع اصلی تولید گلوکز برای جوجه های در حال تولد می باشد.

تغذیه مستقل در جوجه برای پاسخ به نیازهای غذایی آن در سن ۳ تا ۴ روزگی شروع می شود.

یعنی موقعی که محتویات کیسه زرده کاملا” به مصرف رسیده است.

مطالعه بر روی رشد اولیه جوجه گوشتی

اولین تماسی که جوجه با محیط دارد موجب یک آسیب میکروبیولوژیکی خطرناک به آن می شود.

ایمنی غیر فعال ( پاسیو ) برای رشد اولیه جوجه های گوشتی ضروری است ولی فقط حفاظت بر علیه میکروبهایی را ایجاد می کند

که قبلا” مرغ مادر با آنها تماس داشته است.

دستگاه گوارش جوجه های گوشتی بعد از تفریخ نابالغ است و اغلب جذب غذا از روده آهسته انجام می شود.

با توقف بیشتر مواد مغذی در لوله گوارش میکروارگانیسم هایی که از محیط و بخصوص همراه غذا دریافت شده اند

از وجود محیط مناسب و سرشار از مواد غذایی بهره کافی برده موجب عفونتهای مزمن مرگ و میر در جوجه می گردند.
آنتی بیوتیکها معمولا” در جیره جوجه های گوشتی منظور می شوند ولی نقش آنها در غذای استارتر اهمیت زیادی ندارد

به خصوص وقتی جوجه ها بر روی بستر استفاده شده پرورش می یابند.
مرغهای مادر بالغ و مسن تخم مرغهای سنگین تر و با نسبت زرده بیشتر از تخم مرغهای مادر جوان تولید می کنند.

جوجه هایی که از تخم مرغهای دارای ذخایر غذایی بیشتر هچ می شوند سنگین تر هستند.

جوجه هایی که از تخم مرغ های مادر جوان هچ می شوند غلظت پائین تری از فسفر در کیسه زرده دارند که کلا” بعلت کمبود فسفولیپیدهای آن است.

مرگ و میر اولیه در جوجه هایی که از تخم مرغ های کوچک هچ می شوند

بیشتر از جوجه هایی است که از تخم مرغ های بزرگ متولد می شوند.
پروپیونیک اسید یک پیش ساز گلوکز در حیوانات است.

این ترکیب گلوکزساز در جوجه ها بسرعت و کاملا” در دستگاه گوارش جذب می شود.

این ترکیب فعالیت میکرب کشی نیز دارد.

در مطالعه ای از زمان ورود جوجه به سالن تا ۷ روزگی به میزان ۳% پروپیونات آمونیوم به غذا اضافه شد.

و جوجه های حاصل از تخم مرغ های مادرهای جوان و مسن تر بصورت مخلوط انتخاب شدند.

بازدهی و رشد کلی جوجه های حاصل از تخم مرغهای کوچک ضعیف تر از جوجه هایی بود که از تخم مرغ های بزرگ متولد شده بودند.

اضافه نمودن پروپیونات آمونیوم به غذا موجب کاهش میزان اضافه وزن جوجه شد ولی تبدیل غذایی را بهبود بخشید.

پروپیونات مرگ و میر کلی در جوجه های ضعیف تر که از مادرهای جوان بوجود آمده بودند را نیز کاهش داد.
جیره های حاوی کربوهیدرات بالا موجب کاهش رشد و وزن گرفتن جوجه می شوند .

دستگاه گوارش نابالغ جوجه های در حال تولد برای هضم نشاسته خیلی بیشتر از هضم چربی سازگاری دارد.

محتویات کیسه زرده دارای کربوهیدرات کم و چربی زیاد می باشد و از طریق غشاء کیسه زرده جذب بدن جوجه می شوند.

سوخت کامل چربی به جریان ثابت گلوکز داشته و جوجه با استفاده از گلوکونئوژنز از پروتئین برای رسیدن به این هدف استفاده می کند.

 آزمایش انجام شده

یک جیره حاوی کربوهیدرات بالا شامل آرد ذرت همراه با کلسیم و فسفر پیشنهادی NRC در سه روز اول ورود جوجه به سالن در اختیار آنها قرار گرفت

و نتیجه آن با یک فرمول غذایی استارتر استاندارد NRC که نیاز جوجه به تمام نوترینت ها را تأمین کند مقایسه بعمل آمد.

در این آزمایش بهبود احتمالی گلوکونئوژنز از پروپیونات مجددا” مطالعه شد

و این بار مطالعه با استفاده از پروپیونات کلسیم انجام شد.

تمامی جیره های مورد آزمایش تا سن سه روزگی استفاده شدند.

نتایج نشان داد که جیره حاوی کربوهیدرات بالا موجب کاهش میزان وزن گرفتن جوجه گردید

که تا سن کشتار این کاهش حفظ شد.

این نتیجه مربوط به کمبود پروتئین اولیه و نارسایی رشد بافتهای بدن در ابتدای تولد می شود

استفاده از پروپیونات منجر به کاهش مرگ و میر اولیه و نیز مرگ و میر کلی گله گردید

و همراه با جیره استارتر استاندارد بهبود افزایش وزن جوجه را به همراه داشت.
یک جیره غذایی برای چند روز اول زندگی جوجه استفاده از فرمولهای پیشنهادی معمولی در سن ۱ تا ۲۱ روزگی ممکن است

موجب ایجاد کمبود مرزی ۱۳ کلسیم و فسفر در روزهای اول به بعد از تولد شود

بخصوص وقتی جوجه از گله مادر جوان متولد شده باشد.

استفاده از اجزاء غذایی که مطابق با قابلیت های هضمی و جذبی در روزهای اول زندگی باشد

هنوز مورد توجه قرار نگرفته است . بعنوان مثال می توان از کنجاله سویا نام برد.

این کنجاله در پرنده هایی که دستگاه گوارش بالغ دارند بخوبی مورد استفاده قرار می گیرد

ولی بخاطر الیگوساکاریدهای غیر قابل هضم موجود در آن برای جوجه های جوان مضر بوده

و می تواند در جوجه عوارض گوارشی ایجاد نماید

و بر روی راندمان غذا و رشد جوجه تأثیر منفی بگذارد.

بعضی مواد غیر معمول با قابلیت هضم بالاتر پتانسیل قوی برای منظور شدن در جیره های اولیه را دارند.

در آینده ای نزدیک متخصصین تغذیه با تنوع بیشتری از مواد دانه ای روبرو خواهند بود

که با اصلاحات ژنتیکی ایجاد شده در آنها با توان هضمی حیوان مواجهه بهتری دارند.

اکسترود کردن

عمل آوری غذا بوسیله پلت کردن و اکسترود کردن نیز ابزار مهمی در آماده سازی غذا برای جوجه های جوان هستند.

پلت کردن غذا در همه جای دنیا انجام می شود ولی مراحل ناقص در این عمل وجود دارد

که موجب ژلاتینه شدن کامل نشاسته نمی شود.

اکسترود کردن روشی گرانتر از پلت کردن است ولی افزایش وزن بیشتری در جوجه ایجاد می کند

که بخاطر استفاده بهتر از مواد غذایی بعلت ژلاتینه شدن کامل نشاسته در این روش می باشد.
استفاده از بعضی مواد افزودنی مانند پروپیونات ها از طریق بهبود گلوکونئوژنز باعث کاهش مرگ و میر جوجه ها می شود

گر چه اثرات آن بر روی افزایش وزن جوجه  گوشتی کاملا” مشخص نیست.

غذایی که هنگام ورود جوجه به سالن در اختیارش قرار می گیرد

برخلاف آنچه که پیش استارتر نامیده می شود بعنوان غذای ۴-۳ روز اول پیشنهاد می شود

یعنی زمانی که بیشترین مقدار محتوای کیسه زرده به مصرف جوجه می رسد.

این غذای مخصوص ممکن است گرانتر از غذای استارتر معمولی تمام شود ولی چون فقط ۴-۳ روز اول استفاده می شود

تأثیر خیلی کمی در قیمت تمام شده کل غذا خواهد داشت.

منابع

پرورش طیور اسکات ترجمه دکتر جواد پوررضا ۱۳۸۴ انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان
پرورش علمی و عملی طیور دکتر جواد پوررضا ۱۳۸۴ انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان
پرورش مرغ دکتر گلیان ۱۳۸۴ انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد
International poultry scinence