اهمیت وزن بدن پولت به هنگام بلوغ جنسی به منظور حداکثر تولید در طول دوره تخمگذاری

متخصصین تغذیه طیور به منظور به دست آوردن برنامه تغذیه ای مناسب پولت ها تا زمان شروع تخمگذاری تحقیقات زیادی را انجام داده اند.

گرچه از نظر تعیین میزان مناسب پروتئین خام و انرژی قابل متابولیسم موردنیاز پولت های در حال رشد بین متخصصین توافق نظر وجود ندارد

ولی اکثرا بر این عقیده هستند که وزن یا ترکیب بدن در زمان بلوغ جنسی که همراه با شروع تخمگذاری می باشد.

بنابراین سن با سود دهی گله مرغ های تخمگذار رابطه مستقیم دارد.

از تولید تخم مرغ که در 5 درصد و یا احیانا در زمان مشخص دیگری به عنوان معیاری برای بیان سن گله در زمان تخمگذاری استفاده می شود. 

در حقیقت پولت دارای دو مرحله بلوغ جنسی است که توسط ضریب رشد و ترکیب بدن به جای سن مشخص می شود.

اولین مرحله بلوغ جنسی توسط تغییرات فیزیکی ظاهری نظیر رشد تاج می باشد.

این نخستین مرحله بلوغ جنسی را شاید بتوان به اندازه و یا سیکل ترکیب بدن ربط داد. 

وزن بدن در این هنگام را می توان وزن در زمان بلوغ تلقی کرد. در خلال این مدت که پولت برای شروع تخمگذاری آماده می شود.

تغییرات فیزیولوژیکی مهمی در کبد و مجرای عبورتخم مرغ (Oviduct) صورت می گیرد. 

این تغییرات به سرعت معینی در مدت کوتاه دو تا سه هفته ای صورت گرفته و در طی این مدت ، وزن بدن پولت حدودا از 200 نت 300 گرم افزایش پیدا می کند.

مرحله دوم بلوغ جنسی ، شروع اولین تخمگذاری است که آغازگر سیکل تخمگذاری می باشد.

این مرحله رشد جنسی ، می تواند به سن پولت نیز بستگی داشته باشد. زمانی که مرغ اولین تخم خود را تولید کند به سن بلوغ رسیده است .

افزایش وزن (بعد از این مرحله ) کم شده و تحت تاثیر نوع برنامه تغذیه ای مورد استفاده می باشد.

تولید کنندگان پولت باید به نحوی گله های خود را مدیریت کنند که پولت های تخمگذار در زمان دو مرحله مذکور بلوغ جنسی در وضعیت کاملا مناسبی قرار داشته باشند که این وضعیت ، می تواند فقط از طریق وزن بدن مشخص شود .

در این صورت می توان سود بیشتری از گله تخمگذار انتظار داشت .

اگر چه مساله نور نقش بسیار مهمی را در شروع تخمگذاری و اندازه تخم مرغ ها ایفا می کند.

و گاهی دیده می شود که برخی تولید کنندگان به اشتباه گله های خود را با تحریک نوری در زیر وزن مناسب ، مجبور به تولید می کنند ،

که این قبیل گله ها ، اغلب در طول دوره تولید با مشکلاتی مواجه می شوند.

گرچه فاکتورهای زیادی می توانند روی وزن پولت ها در هنگام رشد تاثیر بگذارند

ولی زمانی که به بلوغ جنسی نزدیک می شوند وزن آنها تقریبا ثابت می ماند.

باید در نظر داشت پولت هایی که در ماههای گرم سال با توجه به وضعیت آب و هوایی منطقه ،

شروع به تخمگذاری خواهند کرد از ذخیره بدنی بالاتری برخوردار باشند.

تا این که اثرات مصرف کم دان ، به دلیل هوای گرم ، تاثیر کمتری روی وزن تخم مرغ ها داشته باشد.

که در این گونه شرایط برنامه های خاص غذایی و مدیریتی را باید در نظر داشت . 

معمولا پولت های با وزن بیشتر دارای چربی بالایی هستند، موردی که در گذشته به دلیل احتمال نوک زنی (pick out ) از آن اجتناب می شد.

امروزه توصیه متخصصان تغذیه طیور به منظور دستیابی به گله ای با تولید مناسب ،

آن است که پولت ها قبل از شروع تخمگذاری باید از ذخیره بدنی مناسبی برخوردار باشند.

نتیجه یکی از تحقیقاتی که روی پولت ها تا چهار هفتگی با استفاده از جیره های دارای انرژی قابل متابولیسم یکسان

(2900 کیلو کالری انرژی قابل متابولیسم در کیلوگرم ) ولی با سه سطح پروتئین خام ( 15 ،18 ،21 درصد) صورت گرفته بود نشان داد که تغییرات در وزن بدن ، وزن و طول استخوان ران با میزان پروتئین خام جیره ، رابطه مستقیم داشت.

یعنی با افزایش میزان پروتئین خام جیره از 15 به 21 درصد، افزایش وزن بدن و وزن و طول استخوان ران دیده شد.

در هر حال واضح است که ضریب رشد شاخص بهتری نسبت به وزن و اندازه استخوان ران ، در به دست آوردن رشد مناسب پولت می باشد.

این به این دلیل است که اسکلت بندی در سنین پائین تری نسبت به رشد عضلانی صورت می گیرد،

بنابراین همواره ضریب رشد به عنوان شاخص مورد توجه می باشد ، نه اندازه و یا وزن استخوان ران.

توجه به این نکته ضروری است که پولت ها باید از جیره مناسبی در دوران اولیه رشد یعنی از یک روزگی برخوردار باشند.

این به آن معنی نیست که میزان پروتئین خام جیره بیشتر از 19 درصد (با توجه به بالانس اسیدهای آمینه ضروری )

و میزان انرژی قابل متابولیسم 2900 کیلو کالری در هر کیلوگرم دان باشد.

در اغلب اوقات توصیه می شود که جیره آغازین بعد از چهار هفتگی ادامه پیدا نکند،

چرا که پولت ها در مراحل بعدی رشد قادر به جبران وزن احتمالا پائین خود می باشند.

نتایج تحقیقات بسیار زیادی نشان داده اند که به هنگام شروع تخمگذاری جیره پولت ها باید بیشتراز 17 درصد پروتئین خام داشته باشد تا خللی در تولید مناسب و همین طور اندازه تخم مرغ به وجود نیاید.

در صورتی که پولت ها به هنگام شروع به تخم گذاری از وزن مناسبی برخوردار نباشند.

نیاز به افزایش پروتئین خام جیره نیز می باشد.

از دلایل پائین بودن وزن بدن پولت ها معمولا محدودیت غذایی ، مصرف کمتر از حد معمول دان به خاطر گرمای سالن

و یا برنامه نوری نامناسب یعنی تحریک به رسیدن زودهنگام بلوغ جنسی در سنین کم از نظر فیزیولوژیکی را می توان نام برد.

امروزه در صورتی که پولت ها به هنگام شروع تخمگذاری در شرایط وزنی مناسبی باشند،

می توانند ظرف حدود 2 الی 6 هفته به حداکثر تولید خود برسند.

این در حالی است که در گذشته نه چندان دور و نیز در کتاب های راهنمای منتشر شده برخی از تولید کنندگان پولت ، این مدت 8 الی 10 هفته ذکر شده است.

اگر گله ای از نظر وزنی مناسب نباشد یعنی کم وزن باشد ولی این وزن کم در کل گله دیده شود

و به عبارتی در کل گله همگن باشد، توسط برنامه نوری و در سنین پائین تری وادار به تخم گذاری شده باشند

(بر اساس شرایط فیزیولوژیکی نه سن واقعی ) همانند یک گله معمولی تولید خواهد شد.

اما آنها هرگز به حداکثر تولید به طور مناسب نخواهند رسید و یا در صورت رسیدن به این موقعیت تولید سریعا افت خواهد کرد.

پولت هایی که زود به مرحله تولید می رسند، ذخیره خود را به زودی مصرف می کنند

و به دلیل پائین بردن دان مصرفی در این سن و نداشتن مواد ذخیره ای ، قادر به نگهداری تولید و همین طور افزایش وزن بدن خود نیستند.

امروزه اکثر متخصصین تغذیه طیور بر این عقیده اند که پولت ها با سن کمی بیشتر در نتیجه وزن بدن بالاتر تقریبا همیشه تولید بهتر و پر سودتری را به دنبال خواهند داشت .

که این حالت خصوصا اگر وزن کلیه تخم مرغ های تولید شده در یک دوره (Egg mass) منتشر باشد، کاملا صدق می کند.

قبل از این که تصمیمی در مورد تغییر جیره پولت در حال رشد و قبل از مرحله تخمگذاری گرفته شود رعایت نکات زیر الزامی است:

 1- عملکرد گله در گذشته ، یعنی تجربه عمل در دوره های قبل 

 2 – فصل به هنگام شروع تخمگذاری

 3 – میزان استرس حاصل از انتقال پولت ها به سالن های تخمگذاری

 4 – شرایط بدن از نظر وزن و ترکیب در زمان رسیدن به بلوغ جنسی.

به طور کلی پولت هایی که از نظر وزن بدن به هنگام شروع تخمگذاری در شرایط بهتری هستند ،

یعنی دارای وزن بالایی باشند، می توانند به حداکثر تولید و نیز وزن مناسب تخم مرغ به راحتی دست یابند ،

حتی با تغذیه پولت ها با جیره ای که پروتئین خام کمتری دارد می توان به این موضوع دست یافت .

در صورتی که عکس این موضوع برای پولت های کم وزن صادق است.

به هنگام تصمیم گیری در نوع برنامه انتخابی تولید باید به این موضوع توجه خاصی داشت

که پولت های با وزن کم در صورتی که با جیره لازم از پروتئین خام و انرژی قابل متابولیسم تغذیه شوند.

می توانند تخم مرغ های درشت تر و بعضا نیز تولید بیشتری را در ابتدای دوره تخمگذاری داشته باشند.

در هر حال از نظر اقتصادی به صرفه این است که پولت ها در ابتدای شروع تخمگذاری از وزن مناسب تری ( بیشتر) برخوردار باشند تا بتوان با جیره ای که حاوی پروتئین خام کمتری است.

حداکثر تولید تخم مرغ از نظر وزن و تعداد را داشته باشیم ، بدیهی است چنین جیره غذایی هم ارزان تر بوده

و هم این که از مقدار ازت موجود در مدفوع حاصل از این خوراک نیز کاسته خواهد شد که در نتیجه از آلودگی بیشتر محیط زیست جلوگیری می شود.

منبع

Leeson, S and  J. D. Summers, 1997. Effect of Immature body

.Weight on laying Performance . Poultry Sci . 66:1924-1928

مهندس سودابه پرهیزکار :کارشناس ارشد تغذیه طیور از دانشگاه تهران