اثر پروبیوتیک(باسیلوس سوبتیلیس) بر مورفولوژی­ روده­ ی­ جوجه ­های­ گوشتی در معرض باکتری­ سالمونلا

چکیده

هدف از اين پژوهش بررسي اثرات افزودن پروبيوتيك بر مورفولوژي روده در جوجه­ هاي گوشتي در معرض سالمونلا است.

تعداد 128 قطعه جوجه گوشتي يكروزه در قالب طرح كاملاَ تصادفي بصورت فاكتوريل 2×2 شامل دو نوع جيره (حاوي و يا فاقد پروبيوتيك‌)

و دو سطح تزريق دهاني (سرم فیزیولوژی يا محيط كشت حاوي سالمونلا) در چهار تکراراستفاده شد.

این آزمایش پاییز 1389 در سالن تحقيقاتي ويژه­ ي پرورش جوجه ­هاي گوشتي،

واقع در پژوهشكده ­ي كشاورزي، صنعتي و پزشكي سازمان انرژی اتمی كرج اجرا شد.

در روزهاي 21 و 42، از دوره پرورش يك پرنده از هر تكرار به طور تصادفي انتخاب

و پس از کشتار به روش قطع نخاع، سه بخش روده كوچك(دودنوم ، ژژنوم ، ايلئوم) جدا و مراحل تثبیت،

پاساژ بافت و رنگ آميزي و آناليز تصويري انجام  شده و داده ها با نرم افزار SAS مورد آناليز آماري قرار گرفتند.

در دودنوم و ژژنوم تيمارهاي دريافت كننده­ي پروبيوتيك در حضور آلودگي در روزهاي 21 و 42 پرورش نسبت به گروه شاهد مثبت تفاوت معني داري مشاهده نشد،

اما در ژژنوم جوجه هاي كشتار شده در 42 روزگي عمق كريپت افزايش معني داري را نشان داد(05/0P<).

در طول پرز ايلئوم گروه پروبيوتيك مثبت جوجه­ هاي كشتار 21 روزگي نسبت به گروه شاهد مثبت تفاوت معني داري مشاهده شد ( 05/0>  P).

در دودنوم تيمارهاي دريافت كننده­ ي پرو بيوتيك در شرايط عدم حضور آلودگي عمق كريپت نسبت به گروه شاهد منفي افزايش معني داري داشت(05/0P<)؛

اما در ژژنوم تفاوت معني داري ديده نشد. در ايلئوم نيز در كشتار 21 روزگي عمق كريپت افزايش معني داري داشت (05/0P<).

با توجه به موارد ذكر شده و مقايسه­ ي آن در گروه­ هاي آزمايشي، وجود پروبيوتيك در شرايطي كه حضور آلودگي اجتناب ناپذير است

سبب افزايش عمق كريپت، كه نتيجه آن افزايش در جذب مواد غذايي است مي شود.

طبق نتایج این پژوهش افزودن مقدار 02/0 درصد جيره ­ي غذايي جوجه­ هاي گوشتي،

پروبیوتیک (باسيلوس سوبتيليس) با نام تجاري گالیپرو، مي تواند  سبب افزایش سلامتی بافت پوششی روده کوچک شود.

مقدمه

افزايش وزن حداكثر در زمان كوتاه درصنعت پرورش طيور، فراسنجه ­­ي مهمي است و افزايش توانايي در هضم و جذب مواد مغذي يكي از دلايل كاهش دوره پرورش جوجه­ هاي گوشتي تجاري است(Higgins et.al.,2008).

از عوامل تأثيرگذار بر اين توانايي، شكل و مورفولوژي روده كوچك (دودنوم ، ژژنوم ، ايلئوم)كه سطح جذب را تعيين مي­كند، مي باشد (ضمیری،1382).

از طرفي باكتري­هاي مضر سبب بيماري (با توليد سموم) و كاهش جذب (با بستن سايت هاي جذبي) مي­شوند؛ براي كاهش جمعيت

باكتري­هاي مضر و جلوگيري استفاده ازآنتي بيوتيك­ها مصرف افزودني­ها از جمله پروبيوتيك ­ها در جيره غذايي طيور توصيه شده است(Gaggia et al., 2010).

بنابراين هدف از انجام پژوهش بررسي اثرات افزودن پروبيوتيك بر مورفولوژي روده

در شرايط حضور آلودگي سالمونلايي در جوجه ­هاي گوشتي بود .

مواد و روش ها

پژوهش حاضر در دو مرحله شامل تغذيه جوجه ­ها با جيره ­هاي آزمايشي كه با نرم افزار WUFFDA طبق كاتالوگ سويه راس308 تنظيم شد؛

و آزمون هاي آزمايشي در آزمايشگاه دانشگاه آزاداسلامي  واحد علوم و تحقيقات تهران انجام شد.

براي اجراي مرحله اول از امكانات آزمايشگاه دام و طيور شامل سالن تحقيقاتي ويژه پرورش جوجه ­هاي گوشتي

و بخش تهيه خوراك جهت آماده­ سازي خوراك واقع در پژوهشكده كشاورزي، صنعتي و پزشكي سازمان انرژي اتمي كرج استفاده شد. 

طبق كاتالوگ شركت بالتك (200 گرم در تن) پروبيوتيك باسيلوس سوبتليس با نام تجاري گاليپرو (ساخت بيوشم آلمان) به عنوان ماده افزودني مورد آزمون در جيره استفاده شد.

اقلام خوراكي پس از تهيه در آسياب خرد شده و به نسبت معين شده با نرم افزار در سه نوع جيره شامل آغازين،

رشد و پاياني با هم مخلوط شدند.

اين پژوهش در قالب فاكتوريل 2×2 شامل دو سطح جيره (داراي يا فاقد پروبيوتيك)

و دو سطح تزريق دهاني (سرم فیزیولوژی يا محيط كشت حاوي سالمونلا) در چهار گروه آزمايشي و 4 تكرار اجرا شد.

تعداد 128 قطعه جوجه­ ي يكروزه ن‍‍ژاد راس 308 به صورت تصادفي در گروه ­هاي آزمايشي زير قرار گرفتند:

• فاقد پرو بيوتيك، تزریق دهانی سرم فیزیولوژی (شاهد منفي )
• فاقد پرو بيوتيك، تزریق دهانی سالمونلا به تعداد 10000 باکتری (شاهد مثبت)
• داراي پرو بيوتيك، تزریق دهانی سرم فیزیولوژی (پرو بيوتيك منفي)
• داراي پرو بيوتيك، تزریق دهانی سالمونلا به تعداد 10000 باکتری (پروبيوتيك مثبت)

در روزهاي 21 و 42، دوره­ي پرورش، يك پرنده از هر تكرار به طور تصادفي انتخاب و به روش قطع نخاعي كشتار شد.

براي مطالعه ­ي مورفولوژي روده، 8 سانتي متر از وسط هر سه بخش روده كوچك (دودنوم ، ژژنوم ، ايلئوم) جدا

و در محلول فرمالين 10 درصد تثبیت شد. مراحل پاساژ بافت انجام

و برش­هاي 7ميكرونی تهيه و توسط محلول رنگ­آميزي هموتوكسيلين- ائوزين رنگ آميزي شد (Lee et al.,2010)

و بررسي ­هاي لازم توسط دستگاه آناليز تصويري با بزرگ نمايي (×200) انجام گرفت.

ارتفاع، عرض پرز و عمق كريپت بطور متوسط 15رکورد در هر نمونه بررسي شد

و داده ­هاي جمع آوري شده با نرم افزار SAS، رويه­يANOVA مورد آناليز آماري قرار گرفت.

مقايسه­ي ميانگين­ ها با آزمون دانکن انجام شد.

نتایج و بحث

* نتايج حاصل از اين پژوهش در 21 روزگي 

گروه آزمايشي پروبيوتيك منفي نشان داد كه عمق كريپت دودنوم نسبت به گروه شاهد منفي افزايش معني داري داشت(05/0P<).

در ژژنوم تفاوت معني ­داري ديده نشد.

در گروه آزمایشی پروبيوتيك منفي عمق كريپت افزايش معني داري را در مقايسه با ايلئوم تيمار شاهد منفي نشان داد (نمودار1).

در مقايسه­ ي دودنوم و ژژنوم گروه آزمایشی پروبيوتيك مثبت با شاهد مثبت تفاوت معني­ داري مشاهده نشد؛

اما در دو تكرار از ژژنوم تا حدودي افزايش عمق كريپت مشاهده شد.

در ايلئوم گروه آزمایشی پروبيوتيك مثبت در عمق كريپت نسبت به گروه شاهد مثبت تفاوت معني­ دار مشاهده شد(05/0P<)(نمودار2).

        نمودار1: مقايسه ­­­ي شماتيك عمق كريپت در گروه­هاي آزمايشي بدون سالمونلا (21 روزگي)

                                نمودار2: مقايسه­­­ ي شماتيك عمق كريپت در گروه­هاي آزمايشي در حضور سالمونلا (21 روزگي)

* نتايج حاصل از پژوهش در 42 روزگي

درايلئوم گروه پروبيوتيك منفي نسبت به گروه شاهد منفي تفاوت معني دار مشاهده شد(05/0(P<..

اما در ژژنوم پروبيوتيك منفي نسبت به گروه شاهد منفي تفاوت ها معني دار نبود (نمودار3).

در ايلئوم تيمار پروبيوتيك مثبت، عمق كريپت نسبت به شاهد مثبت افزايش معني داري ديده نشد؛

اما در ژژنوم تيمار پروبيوتيك مثبت در مقايسه با شاهد مثبت تفاوت معني داري مشاهده شد(نمودار4).

      نمودار3: مقايسه ­­­ي شماتيك عمق كريپت در گروه­ هاي آزمايشي بدون سالمونلا(42 روزگي)

 نمودار4: مقايسه­­­ي شماتيك  عمق كريپت در گروه­هاي آزمايشي در حضور سالمونلا (42 روزگي)

بنابر مطالعات (Santin et.al.,2001) پیشرفت در مورفولوژی دستگاه گوارش پرندگان به میزان زیادی تحت تأثیر جیره غذایی شان قرار دارد .

با توجه به موارد ذكر شده که موافق با نتایج مطالعات (Hyuns.lillehoj et.al.,2007) است

و مقايسه­ ي آن در گروه­هاي آزمايشي ياد شده، در شرايطي كه حضور آلودگي در صنعت پرورش اجتناب ناپذير است، 

وجود پروبيوتيك مي تواند سبب افزايش عمق كريپت كه نتيجه آن افزايش در جذب مواد مغذي، رشد پرزها و وزن بدن است، شود.

منابع 

1)رضاﺋیان. م، (1385)، بافت شناسی طیور، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول،202 صفحه.

2)ضمیری.م، (1382)، فیزیولوژی دام، انتشارات حق شناس، چاپ دوم، 387 صفحه.

شیرین شکورزاده¹، علی­اصغر صادقی¹ ،پروین شورنگ²،مهدی امین­افشار¹،امینه محمدی­خواجه­دهی¹